کمينه  
پنجشنبه, مهر 25, 1398
 
 
 
 
کمينه
ویرایشگر متن
   

یحیی فقیرپور

سرپرست شرکت غله و

خدمات بازرگانی شهرستان

تربت جام

تلفن تماس 52538494 - 051

 .

شهرستان تربت جام

 

تربت جامي ها، مردمي خون گرم، مهمان نواز، متدين، سخت كوش، وطن دوست و مرز دارند. تبار آنان آريايي و زبانشان فارسي با گويش شيرين محلي تربتي است. شهرستان تربت جام در سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 هـ . ش، 267671 نفر جمعيت داشته و چهارمین شهرستان پرجمعیت استان میباشد .

 صنايع دستي شهرستان تربت جام را قالي و قاليچه بافي، كرباس بافي، پلاس بافي، جوال و خورجين بافي، بافتن دستمال و چادرشب و ظروف سفالين تشكيل مي دهد. از روزگار كهن صنعت فرش بافي در اين شهرستان رواج داشته است و جنبه صادراتي دارد. دار قالي ها معمولا در خانه ها برپا مي شود و كارگاه‌هاي قالي بافي نيز در اين شهرستان به فراواني وجود دارند. قالي‌ها با طرح قالي مشهد در رنگ هاي لاكي، قرمز دانه و قهوه اي نيز به بازار عرضه مي‌شود.

مشخصات جغرافيايي

شهرستان تربت جام، با پهنه اي حدود 8362 كيلومتر مربع، در شمال خاوري استان خراسان رضوي، در كنار مرز ايران و افغانستان، در مسير راه مشهد اسلام قلعه، از نظر جغرافيايي در 35 درجه و 14 دقيقه پهناي شمالي و 60 درجه و 38 دقيقه درازاي خاوري و بلندي 928 متر از سطح دريا قرار دارد.

 اين شهرستان از شمال به شهرستان سرخس، از باختر به شهرستان هاي مشهد، فريمان و تربت حيدريه، از جنوب به شهرستان تايباد و از خاور به افغانستان محدود است. هواي تربت جام معتدل است و بيش ترين درجه حرارت در تابستان ها به 40 درجه بالاي صفر و كم‌ترين آن در زمستان ها به 13 درجه زير صفر مي رسد. ميانگين باران ساليانه آن، حدود 254 ميلي‌متر است. تربت جام در مسير مشهد تايباد قرار گرفته است .

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

تربت جام از روزگار باستان تاكنون به نام هاي گوناگوني چون «بوزگان»، «بوزيگان»، «بوزجان»، «پوچكان»، «زام»، «سام»، «جام»، «تربت شيخ جام» و «تربت جام» خوانده شده است. شهري باستاني به نام «بوزيگان» و يا « بوزگان» از سده 3 پ. م تا سده 2 هـ . ق، در كنار شهر كنوني وجود داشته كه ظاهرا در اثر زلزله از بين رفته است. شهر كنوني از حدود سده 3 هـ . ق، ايجاد و اندك اندك گسترش يافته است. اين شهر پس از باز سازي و آبادي دوباره، «بوزجان» يا «پوچكان» ناميده شده و كرسي ناحيه جام، (به گويش شمالي قهستان «زام» يا «سام») گرديده است. شهر تربت جام نيز مانند شهر تربت حيدريه به نام شيخ بزرگي كه در آن به خاك سپرده شده سرشناس است. شيخ احمد جام، مقلب به ژنده پيل، از عارفان نامي سده 5 هـ . ق، بود و نام كنوني شهر به مناسبت تربت يا آرامگاه وي «تربت شيخ جام» و «تربت جام» ناميده شده است.

تربت جام از روزگاران كهن از جايگاه ويژه اي برخوردار بوده است. اهميت تاريخي، اجتماعي، فرهنگي و بازرگاني آن، از سده 3-4 هـ . ق، نمايان گشته، و در زمان زندگي شيخ احمد جام (44- 536 هـ . ق) يعني سده هاي 5 و 6 هـ. ق، شكوفا شده است.تربت جام در سده هاي 7 و 8 هـ . ق، هم زمان با يورش مغول و تيمور لنگ آسيب زيادي ديد. تربت جام در دوران صفوي به ويژه شاه عباس بزرگ، اهميت نظامي يافته و در آن، امنيت و آرامش برقرار بوده است. اما در اواخر اين دوران و در زمان شاه سلطان حسين صفوي (1105- 1135 هـ . ق) اوزبك ها و افغان ها به مرزهاي خاوري ايران، از جمله ناحيه تربت جام، دست اندازي كردند. سرانجام سرداري از خاور ايران، به نام نادر قلي افشار برخاست و افغان ها را از ايران راند و خود در 1148 هـ . ق، پادشاه ايران شد. در زمان نادر شاه افشار، ايران بار ديگر توانمند شد و نه تنها مرزهاي خاوري آن، از يورش اوزبك ها، افغان ها و تركمانان در امان ماند، بلكه به سال 1153 هـ . ق / 1740 م، آن سوي رود جيحون يا آمودريا و قلمرو اوزبك ها، يعني خوارزم و بخارا هم مطيع نادر شاه و حكومت ايران شد. با درگذشت نادر شاه در سال 1160 هـ . ق، بار ديگر نا آرامي در خراسان آغاز گشت و تا اوايل سده 13 هـ . ق، ادامه يافت.

كريم خان زند، كه در شيراز بر ايران حكومت مي كرد، به احترام نادر شاه افشار، خراسان را هم چنان در دست فرزندان نادرشاه باقي گذاشت. بعدها آقا محمد خان قاجار خراسان، از جمله تربت جام را، در 1210 هـ . ق گشود. فتحعلي شاه قاجار (1212- 1250 هـ . ق) حقوق متحدان نخستين خويش، يعني تركمانان كه براي دستيابي به حكومت ايران، به قاجاريه كمك كرده بودند، ناديده گرفت و در نتيجه سركشي تركمانان آغاز شد و در دوران ناصرالدين شاه (1264 1313 هـ . ق) شدت يافت و يكي از شوم ترين دوران هاي تاريخي را براي مردم خراسان، از جمله ناحيه تربت جام و ديگر شهرهاي خراسان خاوري، پديد آورد.

صنايع و معادن

کارخانه قند - به دليل فراوانی چغندر قند در اين ناحيه، يك كارخانه قند در 17 كيلومتری جنوب خاوری شهر تربت جام در مسير جاده آسفالته تربت جام تايباد ايجاد شده كه در بهبود اقتصاد آن تاثير زيادی داشته است. کارخانه قند تربت جام در سال 1352 با مالکیت خصوصی به بهره برداری رسیده و نوع محصول تولیدی این واحد شکر سفید از نوع چغندر و یا تصفیه شکر خام است و با ظرفیت تقریبی روزانه 1500 تن فعال میباشد .

کارخانه شیشه  ( درحال احداث ) - تربت جام علاوه بر خربزه شیرینش، پر از معادن سیلیس با خلوص 97 درصد است؛ این موضوع صنعت‌گران و به‌ویژه بخش خصوصی را بر آن داشته تا تربت‌جام را به یکی از تولیدکنندگان اصلی شیشه در کشور تبدیل کند. بر همین اساس یکی از سرمایه‌گذاران بخش خصوصی در تربت جام از سال 92 شروع به بهره‌برداری از یکی از معادن سیلیس این شهر کرده و برای استفاده از این عنصر کارخانه‌ شیشه‌سازی را با سرمایه 400 میلیارد تومانی احداث کرده است.

کارخانه سیمان غرب آسیا - این کارخانه ظرفیت تولید سالانه 1.5 میلیون تن کلینکر را دارد و جدا از ظرفیت بالای کارخانه در تولید سیمان، بهره برداری از این طرح می‌تواند کمک شایانی به رشد اشتغال در منطقه بکند.

مجمتع فولاد تربت جام ( در حال احداث )- مجتمع فولاد تربت جام ظرفيت توليد سالانه يك ميليون تن فولاد را دارد و با راه اندازي آن يك هزار شغل به صورت مستقيم و هزاران نفر به صورت غير مستقيم ايجاد مي نمايد.

سایر کارخانجات  -  شیر و فرآورده های لبنی ،  پنبه ، خوراک دام  ،  رب ،  ماکارونی و ...

 

کشاورزی و دامداری

كشاورزی تربت جام دارای اهميت بسیاری بوده بطوری که این شهرستان بزرگترین تولید کننده خربزه کشور محسوب میشود و همچنین همه ساله رتبه نخست تولید گندم و کلزا در استان را بخود اختصاص داده است .

75 درصد كشت، آبی است و برای آبياری زمين های زير كشت، از كاريز، رودخانه و چاه استفاده می شود.

 بيشترين فرآورده های كشاورزی و باغداری تربت جام كه برخی جنبه صادراتی دارند؛ عبارت اند از : خربزه ، گندم، کلزا ،  جو، تره بار، چغندر قند، پنبه، زیره ، زعفران ، سيب، انگور و ... .

دامداری نيز در تربت جام رواج دارد، و به روش سنتی - صنعتی انجام می شود.

آثار تاریخی

مجموعه معماري مزار شيخ الاسلام احمد جامی : اين مجموعه ازده فضاي معماري بر گرد يک صحن وسيع مرکزي شکل گرفته است مهم ترين و با شکوه ترين فضاهاي معماري اين مکان در مجاورت آرامگاه شيخ بنا شده که شامل گنبد خانه ، ايوان ، مسجد کرماني ، گنبد سبز و سفيد ، مسجد عتيق ،آب انبار و ملحقاتش مي باشد .

رباط جام :  رباط جام در سمت جنوبي خيابان کوثري شهر تربت جام قرار دارد که به صورت يک بناي چهار ايواني ايجاد شده است . در حال حاضر ورودي آن به سمت شمال باز مي شود .

مسجد و مقبره خواجه عزيز الله : اين مجموعه بر روي تپه اي تاريخي و در فاصله 300 متري از مجموعه معماري آرامگاه شيخ احمد جام مي باشدكه داراي پلان مستطيل و از دو قسمت آرامگاه و مسجد تشكيل شده است.

حمام عزت : بناي تاريخي حمام عزت در خيابان میرقوام الدین و در نزديكي دو اثر تاريخي مسجد جامع علوي و بناي مير قوام الدين قرار دارد . اين بنا شامل دو بخش حمام عمومي مردانه و زنانه مي باشد .

آرامگاه میرقوام الدین : این بنا دارای 3 فضای مجزا میباشد , یک فضای اصلی شامل محل قبر و کتیبه دور تا دور چپره گنبده و فضای دیگر در ضلع شمالی فضای اصلی که بوسیله ورودی به هم مربوط میشده اند .

مسجد فخرالمدارس : بنای تاریخی فخرالمدارس در ضلع غربی خیابان جامی واقع است و از جمله دانه های با ارزش در بافت شهری است که در ارتباط با مسجد جامع مزار و سایر ابنیه با ارزش , تشکیل بافت تاریخی شهر را میدهد

صنایع دستی

فرت بافی  : روستای بزد را میتوان یکی از بزرگترین مراکز تولید محصولات فرت معرفی کرد که بافت پارچه های پنبه ای شامل حوله دست و حمام , چادر شب , دستمالهای آشپزخانه و جیبی , شال و پارچه های لباسی و همچنین بافت گلیم و قالی های تربتی با نقشه های معروف محلی در آن رایج است .

گلیم بافی :  روستای کلاته بزرگ و چشمه گل در شهرستان تربت جام گلیم بافان عموماً بر روی دارهای افقی به کار بافتن می پردازند.نقوش این بافته ها ساده و ابتدایی است که ازبن مایه های هندسی و گیاهی و حیوانی سرچشمه می گیرند. ابزار کار آنان قیچی دفتین وشانه و پشم یا کرک است. این بافته ها اغلب در روستاها و به همت زنان روستایی تولیدمی شوند.

 
ساخت دوتار : از آنجا که نواختن موسيقي در ميان اهالي تربت جام از رواج چشمگيري بر خوردار است ، ساخت ساز دوتار نيز به عنوان يکي از مهمترين هنرهاي سنتي و مشاغل اين سرزمين به شمار مي رود .

کارخانجات آرد

این شهرستان همچنین دارای یک کارخانه آرد ( جام حصار )  با ظرفیت اسمی تولید سالیانه 20 هزار تن به تولید و تامین آرد مورد نیاز  شهرستان مشغول می باشد.

ظرفیت های ذخیره سازی گندم شهرستان

شهرستان تربت جام در حال حاضر ظرفیت و توانایی ذخیره سازی 80  هزار  تن گندم را دارا میباشد که این ظرفیت ذخیره سازی در غالب 20 هزار تن انبار مکانیزه با مالکیت دولت و 50 هزار تن سیلوی فلزی سامان نغمه با مالکیت بخش خصوصی و 10هزار تن ظرفیت ذخیره سازی کارخانه آرد  می باشد.

 

 

 
     
  
کلیه حقوق محفوظ و متعلق به شرکت غله و خدمات بازرگانی منطقه 5 (استانهای خراسان) می باشد.
پیاده سازی پورتال ( پرتال ) و خدمات الکترونیک توسط پارسه رایانه توس